کاربرد هوش مصنوعی در برندهای بزرگ دنیا؛ ایران کجای این مسیر قرار دارد؟
اگر تا چند سال پیش هوش مصنوعی یک فناوری آزمایشگاهی محسوب میشد، این روزها به یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی برندهای بزرگ جهان تبدیل شده است. بسیاری از شرکتهای مطرح دنیا نه تنها از هوش مصنوعی استفاده میکنند، بلکه بخش مهمی از درآمد و رشد خود را مدیون این فناوری هستند.
برای مثال، شرکت آمازون پیش از آنکه مشتری به فکر خرید محصولی بیفتد، با تحلیل میلیونها داده رفتاری، نیاز او را پیشبینی میکند و پیشنهادهای شخصیسازیشده ارائه میدهد. سرویس استریم فیلم و سریال نتفلیکس نیز با تحلیل سلیقه کاربران، فیلم و سریال مناسب هر فرد را پیشنهاد میکند؛ به طوری که بیش از سه چهارم محتوای مشاهده شده کاربران از طریق همین پیشنهادهای هوشمند انتخاب میشود.
نمونه جالب دیگر، کمپانی کوکاکولا است. این شرکت از هوش مصنوعی برای تحلیل نظرات مشتریان در شبکههای اجتماعی استفاده میکند تا طعمهای جدید نوشیدنی را طراحی کند. حتی برخی کمپینهای تبلیغاتی کوکاکولا با کمک هوش مصنوعی تولید شدهاند.
در صنعت خودرو، شرکت تسلا یکی از شناختهشدهترین نمونهها محسوب میشود. خودروهای این شرکت روزانه میلیاردها داده از جادهها جمعآوری میکنند و سیستمهای هوشمند آن به صورت مستمر در حال یادگیری هستند. به همین دلیل هر خودرو پس از دریافت بهروزرسانی نرمافزاری میتواند نسبت به گذشته هوشمندتر شود.
در حوزه خدمات مشتری نیز شاهد تحولات بزرگی هستیم. شرکت هواپیمایی KLM از دستیارهای هوشمند برای پاسخگویی شبانهروزی به مسافران استفاده میکند. بانک آمریکا نیز با دستیار هوشمند «Erica» میلیونها درخواست مشتری را بدون نیاز به اپراتور انسانی مدیریت میکند.
اما شاید جذابترین مثال مربوط به شرکت آدیداس باشد. این برند با استفاده از هوش مصنوعی رفتار ورزشی مشتریان را تحلیل کرده و حتی در طراحی محصولات جدید از دادههای واقعی ورزشکاران استفاده میکند. نتیجه این رویکرد، تولید محصولاتی است که دقیقتر با نیاز بازار تطبیق دارند.
ایران در چه جایگاهی قرار دارد؟
بر اساس تغییر رویکرد کسبوکارها و پذیرش آنها به هوش مصنوعی، در ایران نشانههای امیدوارکنندهای دیده میشود. بانکها از سامانههای کشف تقلب، فروشگاههای اینترنتی از موتورهای پیشنهاد دهنده کالا، شرکتهای مخابراتی از تحلیل هوشمند مشتریان و برخی صنایع از سیستمهای پیشبینی خرابی تجهیزات استفاده میکنند.
با این حال هنوز در بسیاری از سازمانها، هوش مصنوعی به عنوان یک پروژه نمایشی یا تبلیغاتی دیده میشود؛ در حالی که در شرکتهای پیشرو در جهان، هوش مصنوعی به صورت مستقیم در تصمیمگیریهای کلیدی سازمان نقش دارد.
به عنوان مثال، بسیاری از کارخانههای ایرانی هنوز بر اساس گزارشهای دستی و تجربههای مدیران تصمیمگیری میکنند؛ در حالی که کارخانههای هوشمند در کشورهای پیشرفته با تحلیل لحظهای دادهها، مصرف انرژی، کیفیت تولید و زمان تعمیر تجهیزات را بهینه میکنند.
یا در حوزه خدمات مشتری، بسیاری از شرکتهای ایرانی همچنان با صفهای طولانی تماس و پاسخگویی سنتی مواجه هستند؛ در حالی که در بسیاری از برندهای جهانی، دستیارهای هوشمند در کمتر از چند ثانیه پاسخگوی نیاز مشتریان هستند.
فرصت بزرگ ایران
با وجود همه چالشها، ایران یک مزیت مهم دارد؛ سرمایه انسانی متخصص. در چند سال اخیر هزاران برنامهنویس، پژوهشگر و فعال حوزه هوش مصنوعی در کشور حضور دارند که توانایی توسعه راهکارهای بومی و رقابت با نمونههای خارجی را دارند.
واقعیت این است که آینده رقابت میان کسبوکارها دیگر بر سر ساختمانهای بزرگتر یا تجهیزات بیشتر نیست؛ بلکه بر سر دادههای بهتر و تصمیمهای هوشمندتر است. همانطور که اینترنت در دهههای گذشته قواعد کسبوکار را تغییر داد، هوش مصنوعی نیز در حال بازنویسی اقتصاد جهان است.
سوال اصلی دیگر این نیست که «آیا باید از هوش مصنوعی استفاده کنیم؟» بلکه این است که «اگر از آن استفاده نکنیم، چگونه میتوانیم در بازار آینده باقی بمانیم؟»
دکتر اباذر کریمی پنابندانی
متخصص هوش مصنوعی و عضو آکادمی علوم اروپا
